ریشه تاریخی امکان صلح در یمن

بحران پیچیدۀ یمن ریشه در سیاست، قومیت و قبیله‌گرایی در این کشور دارد، بحرانی که پتانسیل بروز تنش بیشتر بین روابط دو کشور تولیدکننده بزرگ نفت در خاورمیانه، یعنی ایران و عربستان را دارد.

 طی چند دهه گذشته و پس از کودتای افسران ارتش یمن در 1962-م، جنگ‌ها و اختلافات داخلی یمن باعث تقسیم این کشور به مناطق شمالی «جمهوری عربی یمن» و جنوبی«جمهوری دموکراتیک خلق» شد و به دنبال توافق دسامبر 1989، برای وحدت بین دو یمن، در تاریخ 22 ماه مه 1990 مناطق شمالی و جنوبی با یکدیگر متحد و «جمهوری یمن» شکل گرفت.

موقعیت ژئوپلیتیک یمن

این کشور بدلیل اشراف بر خلیج عدن، آبراه دریای سرخ، تنگه باب المندب و تسلط بر کوه‌های استراتژیک مران از لحاظ ژئوپولیتیک دارای اهمیت ویژه‌ای بوده لیکن علیرغم این موقعیت نتوانسته در معادلات منطقه همپای کشورهای دیگر اثرگذار باشد.

طوایف و قبایل

قبایل بزرگ شمال این کشور غیر از حاشد عبارتند از: خیمه، ارحب، جهم، نهم، مذحج و سنحان و قبایل بزرگ جنوب عبارتند از: عواذل، یافع فضلی، ضالع، دفینه، ردفان، مکلا و حامی.

انصارالله یمن

جنبش شیعیان حوثی، در سال ۱۹۹۰-م به عنوان سازمانی فکری سیاسی و مسلح ابراز وجود کرد و دو مرحله شامل تأسیس و شکل‌گیری (سال ۱۹۹۰-م) و مرحله دوم رویارویی مسلحانه معروف به جامعه الحوثی (سال ۲۰۰۴ م) را پشت سر نهاده است. که پس از مرحله دوم، جماعت حوثی به گروه‌های شبه‌نظامی تبدیل شدند که دارای بُعد ایدئولوژیک بودند. این گروه‌های نظامی طی ۴ سال، پنج جنگ مسلحانه را با ارتش یمن انجام دادند.

بحران پیچیدۀ یمن ریشه در سیاست، قومیت و قبیله‌گرایی در این کشور دارد، بحرانی که پتانسیل بروز تنش بیشتر بین روابط دو کشور تولیدکننده بزرگ نفت در خاورمیانه، یعنی ایران و عربستان را دارد.

بحرانی که دو رقیب منطقه ای را بیش از پیش رو در روی یکدیگر قرار داده است. همچنین پیچیدگی‌ در روابط سیاسی عربستان و یمن در چند دهه گذشته، بدلیل جایگاه جغرافیایی یمن است که بر نوع روابط حاکمیت آل سعود با علی عبداله صالح تاثیر گذاشته و نیز تلاش برای حفظ حاکمیت در بسیاری از موارد، آنها را در کنار یکدیگر قرار داده و موقعیت ژئوپولتیک یمن و نوع تعاملات آن با عربستان از چندین سال پیش تاکنون، این کشور را بر امنیت ملی عربستان تاثیرگذار نموده و به همین علت در تمامی بحران‌ها و تحولات چند دهه پیش در یمن، عربستان بازیگری فعال بوده است.

شکل گیری جنبش شیعیان صعده و متحد شدن قبایل شیعه در استان های صعده و آل عمران، و نگرانی عربستان در خصوص تحولات یمن باعث شد سعودی‌ها شیعیان صعده را خطری برای گسترش تفکرات وهابیت در خاک یمن دانسته و همچنین از بیم نفوذ هرچه بیشتر ایران در بین شیعیان منطقه، یمن را مکان امنی برای مخالفان سیاست‌های عربستان به حساب آورند. و این نگرانی در خصوص تاثیرگذاری بیشتر شیعیان در تحولات داخلی یمن و همجوار بودن استان های شیعه نشین جازان و الشرقیه در مناطق مرزی عربستان بیشتر گردید.

پس از آغاز انقلاب یمن و توسل عبداله صالح به زور و خشونت علیه معترضان، شورای همکاری خلیج فارس به پیشنهاد عربستان طرحی مبنی بر انتقال قدرت از صالح به شیوه‌ای مسالمت آمیز به معاونش عبد منصور هادی ارائه کرد و مجلس نمایندگان یمن قانون اعطای مصونیت کامل به صالح را تصویب و صالح استعفای خود را به مجلس تقدیم کرد و از یمن خارج شد. توافق بر سر یک نامزد برای ریاست جمهوری، قسمتی از طرح شورای همکاری خلیج فارس برای حل بحران یمن به شمار می‌رود.

عربستان پس از نا امیدی از دولت مرکزی یمن، با ورود به معرکه نبرد با مخالفان دولت یمن با مداخله نظامی در ۲۵ مارس ۲۰۱۵ میلادی برابر ۶ فروردین ۱۳۹۴ با حمله هوایی ائتلافی از کشورهای منطقه (امارات متحده عربی، قطر، کویت به همراه مراکش، مصر، اردن و سودان) به رهبری عربستان سعودی به یمن با نام عملیات طوفان قاطعیت آغاز کرد که علت اصلی آن سرکوبی انصارالله بوده که بنا به اظهارات حاکمان سعودی، از حمایت تهران برخوردارند و به زعم حاکمان سعودی، بخشی از تلاش‌های ایران برای گسترش نفوذ در منطقه قلمداد می‌شوند لیکن ایران به حمایت کلامی از حوثیها کفایت کرده و آنها را بعنوان هم پیمان خود معرفی نمی‌کند.

حال پس از گذشت بیش از یکسال از شروع جنگ و کشته و زخمی شدن هزاران نفر طی مداخله نظامی آل سعود، هم حوثیها و هم عربستان با توجه به طولانی شدن مدت زمان و هزینه های مادی و انسانی این نبرد، تمایل دارند که موضع خود را معتدلتر نمایند اما سعودیها نگراناند که اگر حوثیها بتوانند کنترل طولانی مدت یمن را بدست بگیرند، هدف بعدی شان، حتی بدون کمک ایران، عربستان خواهد بود.

به هر طریق طی مذاکراتی که اخیراً در فروردین سال جاری متشکل از نمایندگان انصارالله و همپیمانان آن و هیئت دولت مستعفی یمن با نظارت اسماعیل ولد الشیخ احمد، فرستاده سازمان ملل به یمن در کاخ بیان کویت برگزار شد موضوع تثبیت آتش‌بس متمرکز بود و مذاکرات میان دو طرف درباره جزئیات رخ داد اما آنها نتوانستند به حل و فصل نهایی برسند.

پس از تعلیق مذاکرات صلح، در جریان برگزاری شانزدهمین دور همایش دوحه درباره امنیت و ثبات منطقه که با مشارکت رهبران سیاسی، دانشگاهیان و مسئولان سیاسی چندین کشور اول خردادماه سال جاری آغاز به کار کرد، هیات دولت مستعفی یمن با میانجیگری قطر و دستیابی به ضمانت‌های بین‌المللی حاضر به بازگشت میز مذاکرات با هیات صنعا گردید.

حال جهت دستیابی یمن به سطح مطلوبی از ثبات و در امان ماندن از خطر تجزیه، با توجه به شرایط موجود، این کشور نیازمند توافقی است که علاوه بر در نظر گرفتن قومیت های موجود در این کشور خواسته‌های بازیگران تاثیرگذار در منطقه مانند ایران را برآورده سازد و پشتیبانی حامیان قدیمی این کشور را تضمین نماید لذا همانگونه که وزیر خارجه آمریکا در دیدار با ظریف وزیر خارجه کشورمان بر آن تاکید و اقرار کرده درخواست کمک ایران برای به نتیجه رسیدن صلح و مذاکرات موثر در یمن را می‌‌باشد لیکن با توجه به ترس عربستان از نفوذ هرچه بیشتر ایران و شیعیان در منطقه، احتمال کارشکنی بیشتر آل سعود محتمل است.

نویسنده: Reference: تاریخ مطلب:

افزودن دیدگاه جدید