سیری در اندیشۀ صلح و عدالت از دیدگاه امام خامنه­‌ای

 دکتر داود عامری دبیر کل مجمع جهانی صلح اسلامی  تاکید نمود: صلح و سعادت و عدالت، پیام نو و روشن ملت ایران برای همه ی ملت ها است و جوانان پرشور این سرزمین بزرگ، برای تحقق این پیام باید با همه ی ظرفیت های وجودی خود در میدان تلاش و پیشرفت، حاضر باشند.
 

درآستانه برگزاری هم اندیشی «واکاوی اندیشه های مقام معظم رهبری در حوزه صلح و عدالت» برای طرح و تبیین اهمیت موضوع فرصت را مغتنم شمرده و یادداشتی با اتکاء به نظرات رهبر معظم انقلاب در حوزه صلح و عدالت تقدیم خوانندگان عزیز می شود.

آنچه در عرصه بین‌الملل بیشتر به چشم می‌خورد و در ظاهر نیز به مدد رسانه های غربی چنین القا می شود، ذکر این مطلب است که جهان غرب با دیدگاه‌های سکولاریستی خود قیم مآبانه به دنبال صلح است، اما واقعیت امر این است که از یک سو دیدگاه‌های اندیشمندان اسلامی با ابتنا به آموزه های اصیل اسلامی فرصت طرح پیدا نکرده اند و از طرف دیگر قدرت های استکباری با انواع ترفندهای سیاسی و رسانه‌ای اجازه طرح و شنیده شدن صدای واقعی صلح و عدالت از زبان رهبران آزادی خواه مخالف با نظام استکباری را نداده اند.

امروز برای اینکه بتوانیم جامعه بشری را متوجه تحقق اهداف عالی انسانی و صلح واقعی در پرتو عدالت کنیم، لازم است از زبان اشخاصی برجسته و تأثیر گذار این موضوع را به صورت نظری و در قالب بین المللی مطرح و در منظر نخبگان بین‌المللی قرار دهیم، چراکه صلح، عدالت و حفظ کرامت انسانی از حقوق اولیه و اساسی بشر هستند که تحقق آنها همواره آرزوی تمام انسان‌ها، فرهنگ ها و ادیان بوده است.

از دیدگاه دین مبین اسلام نیز، حق حیات، پایه و اساس سایر حقوق بشر بوده و سایر حقوق نشأت گرفته از این قاعده کلی و اساسی می باشد.

بنابراین علاوه بر حق حیات، از نظر اسلام، انسان موجودی ارزشمند است که دارای شأن و کرامت ذاتی است، روح خدا در او دمیده شده و شایسته تکریم و تعظیم گردیده است.  در همین رابطه در آیه 70 از سورۀ اسراء آمده است: « ما تحقیقا فرزندان آدم را تکریم نمودیم و ... و آنان را بر بسیاری از موجوداتی که آفریدیم، برتری دادیم».

این آیه به صراحت اثبات می کند که انسان علاوه بر حق حیات، دارای کرامت ذاتی است. کرامتی که امنیت، صلح، عدالت و آزادی برای حفظ آن لازم و ضروری است.

تاریخ سراسر پندآموز و عبرت انگیز دین اسلام نشانگر این حقیقت است که آموزه های اصیل اسلامی و سیره و منش پیامبر اعظم (ص) و ائمه معصومین (ع) منادی توحید، آزادی، صلح، عدالت، امنیت و حفظ کرامت انسانی بوده است.

درقرآن کریم موارد متعددی در خصوص ایجاد صلح، امنیت، وفاق، دوستی و برادری به عنوان یک ارزش الهی- انسانی آمده است. از جمله: «یا ایها الذین آمنوا ادخلوا فی السلم کافه و لا تتبعوا خطوات الشیطان انه لکم عدو مبین». ای ایمان آورندگان، همگی در صلح و آشتی درآیید و از گام های شیطان پیروی مکنید! که او دشمن آشکار شماست.

اما در گذرگاه تاریخ، همواره افراد، گروه ها و دولت هایی در جهت  رسیدن به اهداف و امیال دنیوی و سودجویی های مادی خویش، این حقوق فطری و اولیه را با ابزارها و روش های مختلفی نقض کرده اند. از همین رو، شاید یکی از مهمترین دلایل و اهداف بعثت انبیاء و اولیاء الهی را بتوان مبارزه با ظلم و جور، استکبارستیزی، برقراری و تحکیم صلح و عدالت و به عبارتی یادآوری و تحقق حقوق اولیه و خدادادی انسان ها در جهان عنوان کرد.

جمهوری اسلامی ایران به رهبری و زعامت بنیانگذار فقید خود امام خمینی (ره) در شرایطی نهضت خود را آغاز کرد که صلح، عدالت و کرامت انسانی توسط عمال رژیم ستم شاهی نادیده گرفته و مورد هتک حرمت واقع شده بود.

در واقع برقراری صلح، عدالت و کرامت زمینه ساز شکل گیری جمهوری اسلامی ایران و مهمترین آرمان های آن بود. نکته ای که در قانون اساسی و رفتار رهبر بزرگ انقلاب همواره مورد تأکید قرار گرفته و زمینه ساز ظهور امام عدالت گستر حضرت مهدی (عج) در جهان معرفی گردیده است.

جانشین اصلح و فرزانه ایشان، حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مد ظله العالی) نیز با تأسی به مبانی اصیل اسلامی و به جهت تحقق صلح عادلانه در ایران و جهان، همواره و در مناسبت های مختلف، این امر مهم را تبیین و به آن تأکید داشته اند.

در جهان امروز رهبر معظم انقلاب به عنوان یکی از اندیشمندان بزرگ جهان که جایگاه سیاسی بزرگی نیز در منطقه و جهان دارد، در مناسبتهای مختلف، دغدغه ها و اندیشه‌های خود را در حوزه صلح، عدالت و کرامت انسانی بیان داشته اند که نه تنها در عرصه بین‌المللی، بلکه در ایران اسلامی نیز به اندازه کافی و شایسته به آن نپرداخته ایم، در حالیکه واکاوی اندیشه‌های ایشان نشان می‌دهد که مقام معظم رهبری در طی چهار دهه گذشته با یک نگاه فراملیتی و جهانی به موضوع صلح و عدالت توجه داشته و در مناسبت‌های مختلف به حفظ حقوق انسان ها و به ویژه مسلمانان تأکید ویژه داشته و راهکارها و دیدگاه های بدیعی ارائه کرده اند.

ایشان در دیدار با روحانیون استان سمنان( 1385/8/17) صلح عادلانه را اینگونه مورد تأکید قرار دادند: «صلحِ عادلانه یک ارزش است. والّا ظالمی که آمد خانه‌ی یک مظلومی را غصب کرد، با همدیگر اختلاف پیدا می کنند؛ آن مظلوم اعتراض می کند، دعوا می کند؛ یکی بیاید بگوید صلح کنید؛ حالا پهلوی هم زندگی کنید! پس غصب خانه‌ی او چه می شود!؟ بنابراین، صلحِ عادلانه مهم است.»

بنابراین مسئله‌ «عدالت و تعمیم آن به همه‌ی میدان های قضاوت های سیاسی و اجتماعی، جزو افکار و نوآوری های جمهوری اسلامی در عرصه‌ی سیاسیِ دنیای امروز است که اینها را به چالش می کشد. پس پایه‌ی فکری را باید قوی کرد تا انسان در پیکار اندیشه‌ها و افکار گوناگون در امروزِ دنیا بتواند بایستد و جبهه‌ی خودش را حفظ کند.»

قابل تأمل اینکه ایشان در بیانات خود، علاوه بر تببین مفهومی و تلاش برای گفتمان سازی در زمینۀ برقراری صلح، عدالت و حفظ کرامت انسانی از منظر انسانی و اسلامی، همواره رفتار، اخلاق و عملکردهایی که ریشه های شکل گیری رفتارهای تهدید صلح در جهان هستند و راه حل برون رفت از این مشکلات را مورد توجه قرار داده اند.

در این ارتباط، مقام معظم رهبری در مجمع عمومی سازمان ملل (1366/6/30) می فرمایند: ‌

«صلح، بی شک کلمه‌ای زیبا و جذاب است؛ تا آن حد که آتش‌افروزان بزرگ بین‌المللی و پدید آورندگان سلاح های جهان‌سوز نیز بدان علاقه نشان می دهند.»

«صلح جهانی را چه کسی تهدید می کند؟ کسانی صلح جهان را تهدید می کنند که در فاصله بیست سال، دو جنگ ویرانگر جهانی را به راه انداخته‌اند. صلح جهانی را دولت امریکا تهدید می کند که در ده ها نقطۀ عالم در طول نیم قرن اخیر جنگ افروزی کرده ...» ( دیدار بسیجیان و سپاهیان لشکر ۲۵ کربلا، 1382/6/29)

ایشان همچنین بر این نکته تاکید کرده اند که ایران اسلامی و اصولا تربیت انقلابی در ایران در مسیر توسعه صلح و تحقق اهداف صلح آمیز برای همه انسان ها است.

«صلح و سعادت و عدالت، پیام نو و روشن ملت ایران برای همه‌ی ملت‌ها است و جوانان پرشور این سرزمین بزرگ، برای تحقق این پیام باید با همه‌ی ظرفیت‌های وجودی خود در میدان تلاش و پیشرفت، حاضر باشند.»

(مراسم دانش آموختگی دانشگاه های افسری ارتش،1388/7/14).

بدون تردید، ادیان الهی از جمله اسلام راستین با هدف تعالی بشر و برای سعادت حقیقی او عرضه شده اند و از مبانی و پایه های قوی و قابل اتکاء برای تحقق این هدف متعالی تشکیل شده اند که برقراری صلح و عدالت از مهمترین این اصول و پایه ها به شمار می آید.

حال که قدرت افسارگسیختۀ ناشی از دنیا طلبی در سلطه گران و زوگویان جهانی، با پایمال کردن و نادیده انگاشتن کرامت انسانی در اقصی نقاط جهان، فضای سالم و پرنشاط انسانی را مسموم و زهرآلود ساخته اند؛ نخبگان و اندیشمندان متعهد، آزادی خواه و انسان دوست وظیفه دارند فضای اجتماعی و سیاسی را رصد کنند تا اندیشه و گفتمان صاحبنظران ذی نفوذ در عرصه های مختلف اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در موضوعات مختلف از جمله صلح و عدالت مورد تأمل، بررسی و نقادی قرار گیرد تا بتوان زمینه های گفتمان سازی این نظریه ها را در گسترۀ جهانی و به ویژه برای سازمان های تصمیم ساز و اثرگذار بین المللی فراهم آورد.

برای تحقق این مهم ابتدا باید صلح را فارغ از منافع قدرت ها و با نگاه جامع به انسان به عنوان اشرف مخلوقات تعریف کرد که رهبر معظم انقلاب در این خصوص فرمودند: «صلح باید بر مبنای عدالت و با معرفت به کرامت انسان و به دور از اغراض قدرتمندان عالم باشد.»

نکته دوم، توجه دولت ها به آموزه‌های پیامبران الهی که منشاء وحیانی دارند می باشد. چرا که ادیان آسمانی در جامعیت خود صرفنظر از دیدگاه های خرد در حوزه مناسک و مذاهب، به جهت اتصال به مقام الوهیت، صلح و سلام را برای بشر به ارمغان آورده اند و بر همین منوال در جمهوری اسلامی ایران نیز «حکومت علوی بشر را به عدالت، آرامش، ایمان به معنویت، صفا و برادری، صلح دوستی حقیقی می‌رساند» و این پیامی است که رهبر معظم انقلاب تلاش دارند از ایران اسلامی به گوش جهانیان برسانند.

تاریخ مطلب:

افزودن دیدگاه جدید