گزارش تحلیلی از «نشست صلح اجتماعی و توسعه شهری» در انجمن جامعه شناسی ایران

نشست«صلح اجتماعی و توسعه شهری» در انجمن جامعه شناسی ایران در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد.
در آغاز جلسه، دکتر ناصر فکوهی استاد انسان شناسی دانشگاه تهران ،با تمرکز بر«نقش دولت ها در صلح اجتماعی» گفت:«دولت بد همواره بهتر از نبود دولت و کنار رفتن آن است. دولت ها نقش موثر و مهمی در ایجاد و ارتقای سطح صلح اجتماعی بویژه در حوزه مدیریت کلان و نیز در مقوله توسعه،دارا هستند. عدم توجه به نقش دولت ها خود تنش زاست.»

دکتر فکوهی با اشاره به تاثیر صلح اجتماعی در مقوله توسعه و نیز جدایی ناپذیری توسعه اجتماعی و اقتصادی از سایر میادین توسعه و پیشرفت در کشور، ادامه داد:«یکی از علل آن که کشورهایی چون ایران علی رغم دارابودن منابع سرزمینی فراوان هنوز با چنین مشکلاتی دست به گریبان هستند، به این مهم باز می گردد که برخی کشورهای خارجی چون آمریکا بدون توجه به مناسبات بین المللی و الزامات صلح بین الملل، تنها به دنبال حل کردن مسئله انرژی هسته ای ایران بدین شکل بودند.»

ایشان نقش دولت در ایجاد صلح در مسیر توسعه و مدیریت شهری را متاثر از دو بعد«فرو ملی»چون مدیریت های محلی ،شهرداری ها،شورای شهر و مانند آن و نیز بعدی «فراملی و بین المللی»دانست و دولت ها را در مسیر ایجاد یک صلح پایدار متوجه هر دو بعد کرد.

قابل ذکر است ایشان گرهی از این چالش باز نکردند که:«چنانچه نظام بین الملل بدون توجه به قواعد حل منازعه بین الملل و صلح، اقدام به شکستن قوانین و معاهده های موجود نماید، دولت ها چگونه می توانند برای ایجاد آرامش و صلح درونی همچنان به بعد فراملی چون بعد فروملی و خرد توجه داشته باشند؟مرزهای توجه به مناسبات نظام بین الملل در مقوله صلح و منافع ملی کجاست؟»
و یا این که:«آیا اساسا مفهوم صلح، درون داد است و باید از درون یک جامعه با توجه به فرهنگ و قانون و مناسبات آن جامعه بجوشد یا تنها یک مقوله بیرونی است که از بیرون بر افراد و ملت ها وارد می شود و یا نسبتی از هردو؟ و آیا صلح چه در حوزه روابط بین الملل یا در حوزه اجتماعی، همیشه معنای ایجابی و مثبت دارد؟»

فکوهی در ادامه صحبت های خود در رابطه با نقش دولت در صلح، برخی سیاست ها و رخدادها در بخش های دولتی را منجر به ایجاد یا نقض یک روند صلح آمیز در داخل کشور ها و نیز جهان دانست و اشاره کرد:«برای مثال پس از انتخاب ترامپ، میزان آرامش و صلح درونی جامعه آمریکا رو به کاهش گذارد؛ چرا که ترامپ نهایتا نماینده تنها ۲۵ درصد مردم آمریکا بود و این‌منجر به رشد تنش های نژادی و ایجاد یک وضعیت غیر صلح در این کشور شده است. همین اتفاق در حوزه برگزیت نیز رخ می دهد و انگلستان با خروج از اتحادیه اروپا در مسیر دوری از صلح پیشین که در اروپا ی غربی وجود داشت قدم بر می دارد.»
ایشان «برنامه ریزی» را عامل مهمی در ایجاد صلح اجتماعی پایدار از سوی دولت ها و نیز سایر نهادهای اثرگذار در این حیطه دانست.

سپس دکتر سیاوش شهریور، فرماندار شهرستان شمیرانات، سخنان خود را آغاز کرد:«قوم ایرانی در درازنای خود از کم آزارترین اقوام بوده است. گفتمان مسلط فکری فیلسوفان و شاعران بر کم آزاری بوده است و این در روح سرزمین و مردم ایران وجود دارد. آنچه از دیرباز به عنوان یک سنت برای این سرزمین به یادگار مانده است همانا مدارا و هم زیستی متمدانه و صلح بوده است.»

ایشان با اشاره به تاریخ مدارا جویانه و کم خشونت قوم ایرانی آن را میراثی ارزشمند برای امروز و نشانگر روحیه صلح خواهی ایرانیان در ارتباط با همسایگان خود و نیز کشورهای جهان دانست و ادامه داد:«هیچ گزارشی از نسل کشی قومی و غیره در این فلات و در مرز ایران نبوده است. اگر سعدی را به عنوان یک‌جامعه شناس در عصر خود در نظر آوریم، تمام آدرس هایی که از مضامین او بیان شده و در آثار دیگر شعرا و نویسندگان نیز دیده می شود نشان از یک جامعه نسبتا آرام است.»

دکتر شهریور با ریشه یابی صلح در دنیای قدیم و جدید ادامه داد:«امروز دچار نوعی از مدنیت سطحی و کم عمق شده ایم. پیش تر آدرس صلح در اخلاق داده می شد و امروز آدرس صلح در قراردادهایی است که بعضا قابل نقض اند.»
فرماندار شمیرانات وضعیت و روال کنونی در کشور را درحیطه اجتماعی غیرصلح گرا خواند: « از این مفهوم و روند کنونی واژه ای تحت عنوان صلح و مدارا و خویشاوندی در مناسبات اجتماعی و دوری از خشونت مستفاد نمی شود.از درون روند توسعه کنونی، اختلاف و فاصله طبقانی و مانند آن بیرون آمده است. این ها حاصل این نوع سیاست گذاری اجتماعی است.»
ایشان در خاتمه کلام خود،مولفه های آزادی،دموکراسی،عدالت و برابری اقتصادی را ۴ مولفه موثر در صلح اجتماعی برشمرد و نیز گفت و شنود و نقد منصفانه را عاملی مثبت در مسیر افزایش صلح دانست‌.

اما ایشان و اخصاً انجمن جامعه شناسی ایران، تا به امروز این مهم را تشریح نکرده است که چگونه از وضعیت و ایدئولوژی کنونی، صلح مستفاد نمی شود؟ کدام ایدئولوژی قوی تر و کارآمدتر از اسلام و حکومت اسلامی برای «شناخت مرزهای صلح مثبت و منفی» وجود دارد و کدام ایدئولوژی درجهان به اندازه اسلام بر وحدت و مدارا و صلح درونی و نیز با همسایگان تاکید داشته است؟کدام ملل به غیر از ملل اسلامی توانسته اند از ورای ایدئولوژی برخاسته از دین، نوعی وحدت و وفاق و صلح را بین خود و بر اساس منافع مشترک اسلامی، تعریف نمایند؟
و نیز چگونه می توان پنداشت وجود دین در ساختار حکومتی یک کشور، ارتباطی با مقوله صلح ندارد ، در حالیکه تقریب مذاهب و قومیت ها و خرده فرهنگ های داخلی پس از انقلاب در کشور و مقایسه آمار جرائم اجتماعی در شهرها و روستاها با پیش از انقلاب که یک سیرنزولی قابل توجه را نشان‌می دهد و بسیاری مستندات اجتماعی دیگر، همه و همه خلاف این مهم را نشان می دهد.
ایدئولوژی کنونی در کشور که برخاسته از اسلام و فرهنگ ایرانی است ،«صلح افزا»و گامی پیش رونده در مسیر وفاق،نزدیکی اجتماعی و صلح میان‌ملل بوده است.
کاهش فاصله طبقاتی پس ازانقلاب و رشد طبقه متوسط که نزدیکی گسل های اجتماعی را ممکن ساخته است ،نمونه اجتماعی دیگری است که نشان از ایدئوژی صلح گرا در کشور در بعد درونی است.

مضافا نظام هایی که به یک ایدئولوژی فرادینی متکی هستند و ساختاری سکولار را ترتیب داده اند، مانند ترکیه که دارای مشرکات فرهنگی بسیار با ایران است، آیا با جداسازی دین از حکومت قادر به ایجاد یک ایدئولوژی صلح محور بهتر و کارآمدتر شده است؟ و یک اتوپیای صلح افزا با تمام استاندارهای لازم را محقق ساخته است؟
شاید عدم درک و شناخت و تعمق از ایدئولوژی دینی_ملی موجود در حیطه صلح ،را بتوان عامل صحیح و واقع گرایانه در این حیطه بر شمرد و نه صرفا نبود یا ناکارامدی ایدئولوژی.

در بخش پایانی جلسه، دکتر یعقوب موسوی ،عضو هئیت علمی دانشگاه الزهرا نیز به ایراد سخنان خود پرداخت و نقش دانش اجتماعی در عمق بخشیدن و تحقق هرچه بیشتر صلح اجتماعی را عاملی کلیدی دانست و بیان داشت:«در علوم اجتماعی از مفاهیم خلاف صلح و ناقض صلح مانند جرم و آسیب های اجتماعی به کرات سخن رفته است؛ اما صلح اجتماعی مفهومی نو است که لازم است بدان پرداخته شود چراکه نقشی مثبت در احساس امنیت، جذب سرمایه گذاری خارجی و مدیریت شهری و مانند آن دارد.»

ایشان مقوله صلح برای توسعه شهر را از منظر جامعه شناسی شهری، دینی و فلسفی قابل بررسی دانست و ادامه داد:«در ایدئولوژی اسلامی اساسا ،هدف ایجاد یک شهرطیب، امن و سالم است و در اسلام به وفور مفاهیمی یافت می شود که ذیل شهرهای امن قابل دسته بندی است.»

تصویر نهایی دکتر موسوی جنگ را خلاف مسیر صلح ترسیم می کرد؛ و اساسا تصویر درستی به مخاطب خود نداد که:چگونه این حقیقت مهم نادیده گرفته می شود که اسلام اصالت را به صلح می دهد و جنگ و جهاد را قاعده ای ذیل صلح عادلانه می داند ؟و نیز اساسا چگونه بدون جهاد در مسیر دفاع از شهرها و کشور مقوله امنیت و صلح ممکن خواهد بود؟ و مقوله «اقتدار» و نمایش آن، که امروزه در نظریات حقوق بین الملل عاملی مهم در حفظ بقا، امنیت، ثبات و صلح درونی ملت ها است چگونه بدون افزایش قدرت دفاعی و نمایش آن به دشمن ممکن می شود؟ و آیا این نمایش اقتدار، به معنای جنگ طلب بودن یک ملت است یا دفاع عقلانی در مسیر صلح و ثبات درونی؟ در حالی که بسیاری ملل غربی و آمریکایی، امروز از رهگذر برخی از همین سیاست ها،در صدد نمایش اقتدار خود به جهان و حفظ امنیت و مرزهای سرزمینی خود هستند که عاملی بسیار مهم در ایجاد صلح‌ و ثبات و آرامش درونی هر سرزمینی است. و نیز چگونه اساسا بدون حفظ بقا، امنیت و آرامش خاطر از دفع تهدیدات بیرونی، صحبت از صلح اجتماعی ممکن خواهد بود؟

در پایان دکتر محمدصادق ذاکری بانقدی به برخی مفاهیم بیان شده در جلسه ،به این مهم اشاره داشتند که: «بهتر است در ارتباط با صلح اجتماعی ،جوانب مثبت و منفی هردو مورد توجه قرار گیرد. پمپاژ ناامیدی و این تصویر که جامعه ایران در وضع وخیمی قرار دارد هم غیرواقع بینانه است و هم راهگشا نیست‌ . نه آن که ایران در یک وضعیت تراژیک است و نه این که ما در بن بست قرار گرفته ایم.بایستی در مقوله صلح اجتماعی به یک منبع کنترل درونی برسیم و قانون وضع کنیم.»
سوال اساسی آن جاست که رسالت دانش اجتماعی در شناخت و ترویج و آموزش مهارت های صلح عادلانه چیست؟ و آیا اساسا روند کنونی در انجمن جامعه شناسی ایران در این مسیر قرار دارد؟ انتظارات اجتماعی از انجمن جامعه شناسی ایران ، شناسایی و آموزش این اصل و مهارت مهم اسلامی و اجتماعی و قرار دادن آن در اختیار جامعه خویش است.

تاریخ مطلب:

افزودن دیدگاه جدید