نشست صلح سوریه در وین؛ همگرایی ها و واگرایی ها

نشست 16 کشور درباره بحران سوریه به رغم همه ی اختلافات درباره سرنوشت و آینده مردم و دولت این کشور، با بیانیه ای که به اعتقاد برخی معتدل و به باور برخی کشورها ضعیف بود، روز جمعه به پایان رسید و کشورهای شرکت کننده رفتند تا دو هفته دیگر گردهم آیند.
مذاکرات صلح سوریه در هتل امپریال وین برگزار شد و وزیران خارجه ایران، آمریکا، روسیه، ترکیه، عربستان سعودی، لبنان، اردن، عراق، مصر، قطر، عمان، امارات متحده عربی، آلمان، انگلیس، فرانسه، معاون وزیر خارجه چین، 'استفان دی میستورا' نماینده دبیرکل سازمان ملل متحد در امور سوریه و 'فدریکا موگرینی' مسؤول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در این نشست حضور یافتند.
موافقان و مخالفان بر سر یک میز نشستند تا به گفته بان کی مون دبیرکل سازمان ملل، امید به رهایی کشور و مردم سوریه از فاجعه انسانی را ایجاد کنند و برای پایان دادن به این مناقشه، تصمیم بگیرند.
کشورهای شرکت کننده در مذاکرات روز جمعه درباره دستیابی به راه حل دیپلماتیک برای پایان دادن به بحران این کشور در زمینه تشکیل دولتی فراگیر، برگزاری انتخابات و بهبود راه های ارسال کمک های بشردوستانه به سوری ها توافق و بیانیه صادر کردند که از جمله مهم ترین بخش این بیانیه، حفظ حاکمیت، استقلال و تمامیت ارضی و وحدت ملی سوریه، تشکیل دولتی قابل اعتماد، فراگیر و غیرفرقه ای پس از تدوین قانون اساسی جدید، برگزاری انتخاباتی با شرکت همه مردم سوریه از جمله همه اقوام و فرق کشور و بهبود شرایط دسترسی سازمان های امدادی بشردوستانه به سوری ها در داخل و خارج سوریه بوده است.
اگر چه تصمیم گیرنده اصلی این بحران مردم سوریه هستند، مردمی که در طول بیش از چهار سال طعم تلخ و گس کشتار بی ترحم گروه های تررویستی، ویرانی و آوارگی را با تمام وجود حس کردند، اما کشورهای شرکت کننده و مجامع بین المللی می توانند در این تصمیم نقش تعیین کننده داشته باشند.
مخالفان دولت سوریه تمام تلاش خود را بکار بستند تا دیگر بازیگران بویژه روسیه و ایران را متقاعد سازند که شرط اصلی حل بحران این کشور، برکناری بشار اسد است اما مسکو و تهران همان طور که پیش تر بارها اعلام کردند، بر این باورند که هرگونه تصمیم درباره آینده این کشور بر عهده مردم سوریه و در فضایی دموکراتیک و آرام و بدون جنگ و خونریزی است.
این نشست برای اتحادیه اروپا بسیار حائز اهمیت بوده زیرا موج پناهجویان برای رسیدن به کشورهای اروپایی و نگرانی از آسیب های ناشی از این مهاجرت موجب شد تا رسیدن به یک راه حل سیاسی برای این اتحادیه نسبت به آمریکا و همپیمانان عربی اش از درجه اهمیت بیشتری برخوردار باشد.
برخی رسانه ها با انتشار گزارش های تحلیلی تلاش کردند که نشان دهند نشست وین بدون هیچ دستاوردی پایان یافت. در حالی که 'فدریکا موگرینی' مسؤول سیاست خارجی اتحادیه اروپا گفت که قطعاً برگزاری این نشست ها کار آسانی نیست اما، مطمئناً امروز برای نخستین بار نشستی تاریخی را داشتیم که با حضور همه نقش آفرینان در سوریه و در فضایی سازنده برگزار شد.
لوران فابیوس وزیر خارجه فرانسه نیز گفت که اختلاف هایی وجود دارد اما پیشرفت هایی نیز حاصل شده است. پیشرفت هایی که او برشمرد در زمینه های روند انتقال قدرت در سوریه، حکومت انتقالی، انتخابات در این کشور و قانون اساسی جدید آن بوده اند.
نکته اساسی این نشست و بیانیه پایانی آن که بسیاری از تحلیلگران آن را متعادل و تا حدود زیادی واقع بینانه می دانند، این بوده که همه بدون اصرار بر کناره گیری بشار اسد رییس جمهوری سوریه از قدرت و آغاز یک روند سیاسی جدید میان دولت و گروه های مخالف آن به نحوی که منجر به برقراری آتش بس و یک گذار سیاسی شود، توافق کردند.
در عین حال وزیر خارجه آمریکا پس از پایان نشست، در یک کنفرانس خبری مشترک با همتای روس خود گفت که ایالات متحده و متحدانش درباره سرنوشت بشار اسد با روسیه و ایران توافق ندارند اما روند سیاسی جدید با مدیریت سازمان ملل متحد باید علاوه بر پایان دادن به خشونت های جاری بین نیروهای دولت حاکم بر سوریه و مخالفان آن، به تشکیل یک قانون اساسی جدید برای آن کشور و برگزاری یک انتخابات با نظارت بین المللی منتهی شود.
سرگئی لاوروف وزیر خارجه سوریه نیز در پاسخ به این پرسش که آیا به نظر او بشار اسد باید از قدرت کنار برود یا باید در قدرت بماند؟ گفت: سرنوشت بشار اسد را مردم سوریه تعیین می کنند و این دیدگاه، کلید واژه دیدگاه مسکو و تهران است که بارها بر آن تأکید شده است.
محمدجواد ظریف نشست روز جمعه را چنین توصیف کرد که در آن بحث های بسیار جدی و صریحی صورت گرفت و همچنین تلاش هایی از سوی برخی شرکت کنندگان در زمینه تصمیم گیری درباره بشار اسد انجام شد.
دیدگاه ایران که بسیاری از بندهای بیانیه نهایی بازتاب آن بوده، این است که تصمیم گیرنده اصلی در سوریه، مردم این کشور هستند و شرکت کنندگان در این نشست، طرف موضوع سوریه نیستند؛ به عبارتی این کشورها دور هم جمع شدند تا به تسریع دستیابی راه حل بحران سیاسی در سوریه کمک کنند و یادآورشوند که طرف دعوای سوریه، مردم این کشور هستند.
نکته ای که ظریف به عنوان نماینده دیدگاه ایران بیان کرده است، این بود که در این نشست، اختلاف نظر وجود دارد اما گروهی در این نشست از همان اول مبنای کار سیاسی خود را بر این گذاشته اند که آقای اسد باید کنار برود و ما هم از همان اول گفتیم که این تصمیمی است که خود مردم سوریه باید بگیرند.
تحولات منطقه موجب شده تا 'تلاش دیپلماتیک و نقش ایران در حل بحران سوریه به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران پر رنگ شود و آمریکا به این نقش پر رنگ ایران کاملاً اذعان دارد و اکنون در عمل به تمام دنیا نشان داد که طرفدار نقش پر رنگ ایران است و تمایل دارد این نقش در آینده شکل پذیرفته تری داشته باشد.'
در بیانیه 9 بندی نشست صلح وین تأکید شده؛ تصمیمی برای برکناری بشار اسد رییس جمهوری سوریه در زمانبندی مشخص وجود ندارد.
نخستین مشکلی که در این نشست وجود داشت، فاصله زیاد بین دیدگاه های طرفین بود. برخی در این نشست شرکت کرده بودند تا در بیانیه ای اعلام کنند که بر اساس جدول زمانبندی شده، بشار اسد رییس جمهوری سوریه چه زمانی از قدرت کناره گیری کند؛ بعضی ها نیز به دنبال این بودند که با استفاده از فرصت این جلسه، دیدگاه های سیاسی خود را در موضوعات مختلف منطقه به ویژه موضوع سوریه پیش ببرند.
اما به گفته امیرعبداللهیان معاون وزیر خارجه کشورمان، برای جمهوری اسلامی ایران مهم بود که راهبرد خود را در چنین فضای متضادی در جلسه پیش ببرد؛ البته طرحی را آمریکایی ها شب گذشته ارایه کردند و روسیه نیز متقابلاً طرح مکتوبی را برای برون رفت سوریه از بحران سیاسی مطرح کرده بود.
در پایان، بیانیه ای 9 بندی مورد توافق شرکت کنندگان در نشست صلح وین قرار گرفت و در همه بندهای این بیانیه، جمهوری اسلامی ایران تلاش کرد دیدگاه های مورد نظر خود را مطرح کند؛ البته برخی شرکت کنندگان دیدگاه های سازنده ای نداشتند و حتی در اصلاح بیانیه نیز این امر دیده می شد.
ایران و رییس دستگاه دیپلماسی کشورمان تلاش کرد چارچوب اصلی در موضوع سوریه در بیانیه گنجانده شود و نکات مهمی که در این بیانیه آمده، در مسایل اصولی همچون حاکمیت، استقلال و تمامیت ارضی و وحدت ملی سوریه تأکید و تصریح شده است و در این بیانیه همچنین یادآور شده که هیچ کسی دنبال تجزیه کشور سوریه نیست.
نکته دوم درباره سرنوشت بشار اسد بود و در طرح های پیشنهادی که از سوی آمریکا مطرح می شد جدول زمانبندی برای پروسه انتقال قدرت، پیش بینی شده بود که با تلاش دکتر ظریف در این جلسه قرار بر این شد که این جدول زمانبندی در بیانیه پایانی وجود نداشته باشد و در نهایت تصویب شد که یکی از بندهای بیانیه این باشد که مردم سوریه نسبت به سرنوشت خود تصمیم بگیرند.
در نشست صلح وین تصریح شد که با پیشنهاد ایران و با تصحیح برخی بندها، هرگونه پروسه سیاسی و آتش بس در سوریه در چارچوب تلاش های سازمان ملل و با کمک و نظارت این سازمان بین المللی انجام شود و در عین حال برای ادامه چنین جلساتی گروه های کوچکتری تشکیل و یا به همین نحو جلسات برگزار شود توافقاتی نیز حاصل می شود.
حسین امیرعبداللهیان معاون عربی آفریقایی وزیر امور خارجه توضیح داد: طرفین حاضر در نشست صلح سوریه در وین نگاه خود را در بیانیه مطرح کردند و این مسأله در جلسه بحث شد و آنچه درباره بیانیه مورد توافق قرار گرفت، یک متن مکتوب و نوشته است اما طبیعی است که هر یک از وزرا خارج از جلسه مسایل مهمی از جمله بودن یا نبودن بشار اسد را بیان کنند.
اکنون این پرسش مطرح است که نشست صلح سوریه که در حاشیه ی آن با مذاکرات فشرده ای بین ایران و گروه 1+5 و دیدارهایی دو جانبه بین کری و ظریف در باره اجرای برجام نیز همراه بود، تا دو هفته دیگر تکرار خواهد شد و باید دید آیا واگرایی های موجود بین برخی کشورها به همگرایی تبدیل و اراده همه ی کشورها بطور جدی و واقعی معطوف به مبارزه با ماشین مرگ تروریسم خواهد شد؟ آیا مردم سوریه از جنگ، کشتار بی ترحم، آوارگی، تروریسم کور و خشن رهایی خواهند یافت؟

مرجع: تاریخ مطلب:

افزودن دیدگاه جدید