اقدامات قهری یکجانبه ی دولت ها علیه دولتی دیگر با اهدافی سیاسی، به ویژه زمانی که میان دو قدرت نامتقارن اتفاق می افتد، آثار مخرب فراوانی روی کشور هدف به خصوص روی شهروندان آن کشور دارد و مضایق و تنگناهایی برای مردم عادی ایچاد می کند که با هیچ منطقی قابل توجیه نیست. وقتی تبعات این اقدامات برای شهروندان، برای دولت اعمال کننده مهم نباشد، این بدان معناست که قاعدتا به حقوق انسان ها چه به لحاظ حقوق ذاتی و اولیه و چه حقوقی که الزامات زندگی امروز ایجاد کرده است، وقعی نمی نهد.
با اتکا به اسناد و رویه سازمان ملل متحد از جمله اعلامیه اصول حقوق بینالملل درباره روابط دوستانه و همکاری میان دولتها و قطعنامههای مجمع عمومی و شورای حقوق بشر در مورد اقدامات قهری یک جانبه، میتوان بخش قابل توجهی از تحریمهای« ایالات متحده امریکا علیه ایران» را در زمره اقدامات قهری یک جانبهای دانست که بدون مجوز شورای امنیت اعمال شده و در نتیجه با الزامات منشور ملل متحد به ویژه اصول عدم مداخله و برابری حاکمیتی دولتها در تعارض قرار دارد.
ظرف 46 سال گذشته ایالات متحده امریکا تحریم های یکجانبه ی قابل توجهی بر کشورمان اعمال کرده و طی این مدت به صورت پیوسته اقدامات قهری خود را تشدید نموده است. تبعات این رویکرد روی مردم در ابعاد مختلف زندگی از جمله موضوع سلامت و دریافت خدمات پزشکی و داروئی، تامین نیازهای زندگی، امنیت غذائی، سفر به خارج از کشور، استفاده از فرصت های تحصیلی و شغلی بین المللی، استفاده از فناوری های نوین و.. بسیار گسترده و ظالمانه بوده است.
اقدامات قهری یک جانبه و قوانین مرتبط با آن در تعارض با حقوق بینالملل بشر، حقوق بینالملل بشردوستانه، منشور ملل متحد و هنجارهای حاکم بر روابط مسالمت آمیز میان دولتهاست؛ این اقدامات، بر حقوق فردی انسانها از جمله بهرهمندی از استانداردهای مناسب زندگی، سلامتی و رفاه، تغذیه و مراقبتهای پزشکی، مسکن و خدمات اجتماعی تاثیرگذار است و بر آنها خدشه وارد میکند.
26 خرداد ماه امسال، مجمع عمومی سازمان ملل متحد، چهارم دسامبر (13 آذر) را به عنوان «روز جهانی مقابله با اقدامات قهری یک جانبه» نامگذاری کرد. دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل ((OHCHR، اقداماتی اقتصادی که توسط یک دولت با هدف وادار کردن دولتی دیگر به تغییر سیاستهایش اتخاذ میشود؛ شامل: تحریمهای تجاری و هوشمند، قطع جریانات مالی و سرمایهگذاری، انسداد داراییها و ممنوعیت سفر مقامات کشورهای هدف را مصداق اقدامات قهریه یک جانبه دانسته است.
در قطعنامه ی A/RES/79/293 مجمع عمومی، در همین زمینه آمده است: نام گذاری این روز با هدف آگاهی بخشی نسبت به آثار زیانبار اقدامات قهری که با حقوق بینالملل و منشور ملل متحد سازگار نیستند و مانع و تضعیف کننده تحقق کامل توسعه اقتصادی و اجتماعی می باشند، انجام شده و موجب ترویج همکاری و همبستگی بیشتر میان ملتها در مقابله با پیامدهای چنین اقداماتی خواهد شد.
این تحریمها به ویژه در حوزههای مالی. بانکی و تجاری ثانویه با ایجاد محدودیت بر دسترسی شهروندان ایرانی به دارو، غذا و سایر نیازهای اساسی، عملاً بهرهمندی از حقوق بنیادین مندرج در میثاقین و اعلامیه جهانی حقوق بشر از جمله حق توسعه و حق بر خورداری از سطح زندگی شایسته را مخدوش میسازد و از این حیث از منظر حقوق بینالملل بشر به عنوان اقداماتی مغایر با تعهدات «عام شمول» دولت ها نسبت به رعایت و تحقق تدریجی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، واجد نکوهش و محکومیت حقوقی است؛ امری که بازتاب نمادین آن را میتوان در اعلام روز بینالمللی مقابله با اقدامات قهری یک جانبه توسط مجمع عمومی در سال ۲۰۲۵ مشاهده کرد.
با توجه به اینکه امسال نخستین باری است که این مناسبت در تقویم سازمان ملل تجربه می شود، لازم است ایران از جایگاه دولتِ متضرر، تجربه تاریخی خود از تحریمهای یکجانبه آمریکا را در قالب اسناد، گزارشهای ملی و ابتکارات نتیجه بخش صورتبندی نموده و ظرفیت های بهره برداری از این روز را در افق پیش رو مورد بررسی قرار دهد.
رضا حقیقی
