بسم الله الرحمن الرحیم
نظام بین الملل در آستانه تحولات بنیادینی قرار دارد که علم، فناوری و نوآوری، بیش از هر زمان دیگری، در تعیین جایگاه ملت‌ها، میزان استقلال کشورها، قدرت اقتصادی، حتی امنیت و سرنوشت جوامع انسانی نقش‌آفرینی می‌کنند. در چنین شرایطی، دسترسی برابر به دانش، فناوری‌های پیشرفته و ظرفیت‌های نوآورانه، دیگر صرفاً یک امتیاز توسعه‌ای نیست، بلکه از مولفه های حقوق اساسی ملت‌ها و یکی از الزامات تحقق عدالت جهانی به شمار می‌رود.
با این حال، مناسبات ناعادلانه حاکم بر نظام بین‌الملل، به‌ویژه انحصار دانش و فناوری‌های راهبردی در اختیار قدرت‌های استکباری، تحریم‌های علمی و فناورانه، ممانعت از انتقال دانش، محدودسازی همکاری‌های دانشگاهی و پژوهشی و ایجاد موانع ساختاری در مسیر پیشرفت علمی کشورهای مستقل، موجب شکل‌گیری نوعی تبعیض سازمان‌یافته شده است که می‌توان از آن با عنوان «آپارتاید علمی و فناوری» یاد کرد.
آپارتاید علمی و فناوری، صرفاً محروم‌سازی برخی کشورها از تجهیزات و فناوری‌های پیشرفته نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از سیاست‌ها، سازوکارها و مناسبات قدرت است که با هدف حفظ برتری علمی و فناورانه گروهی از کشورها و جلوگیری از دستیابی دیگر ملت‌ها به ظرفیت‌های مستقل علمی و فناوری اعمال می‌شود. چنین رویکردی، حق توسعه، استقلال و مشارکت برابر ملت‌ها در ساختن آینده بشریت را با چالش جدی مواجه می‌سازد.
دبیرخانه این کنفرانس، با باور به اینکه علم میراث مشترک بشریت و فناوری باید در خدمت صلح، رفاه، پیشرفت و کرامت انسانی باشد، شکل‌گیری یک ائتلاف جهانی علیه آپارتاید علمی و فناوری را ضرورتی تاریخی، اخلاقی و حتی راهبردی می‌دانیم و بر اصول و مطالبات زیر تأکید می‌کنیم:
۱. به رسمیت شناختن عدالت علمی و فناوری به‌عنوان یک حق جهانی
دسترسی عادلانه ملت‌ها به دانش، فناوری، زیرساخت‌های علمی و فرصت‌های نوآوری باید به‌عنوان یکی از حقوق بنیادین توسعه و از الزامات تحقق عدالت در نظام بین‌الملل پذیرفته شود.
۲. مقابله با انحصار دانش و فناوری
انحصارطلبی در حوزه فناوری‌های راهبردی، از جمله هوش مصنوعی،هسته ای، فناوری‌های زیستی، انرژی‌های نو، فناوری فضایی، نیمه‌رساناها و زیرساخت‌های دیجیتال نباید به ابزاری برای سلطه سیاسی، اقتصادی و امنیتی بر دیگر ملت‌ها تبدیل شود.
۳. مخالفت با تحریم‌های علمی و فناورانه
تحریم دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، دانشمندان، شرکت‌های دانش‌بنیان و محدودسازی دسترسی کشورها به تجهیزات و منابع علمی، مغایر با روح همکاری علمی جهانی است و باید مورد مخالفت و ممانعت جدی جامعه جهانی قرار گیرد.
۴. حمایت از حق استقلال علمی و فناورانه ملت‌ها
هر کشور باید از حق برخورداری از ظرفیت‌های بومی تحقیق، توسعه و تولید فناوری برخوردار باشد و هیچ قدرتی نباید با ابزارهای سیاسی و اقتصادی، تحریم، تهدید یا تطمیع مسیر پیشرفت علمی و فناورانه ملت‌های دیگر را مسدود کند.
۵. توسعه همکاری‌های علمی جنوب جهانی
کشورهای آسیایی، آفریقایی و آمریکای لاتین و سایر کشورهای در حال توسعه باید با ایجاد شبکه‌های مشترک دانشگاهی، پژوهشی و فناورانه، زمینه تبادل دانش، انتقال تجربه، تربیت نیروی انسانی متخصص و توسعه فناوری‌های بومی را فراهم آورند.
۶. مقابله با تبعیض در حکمرانی جهانی فناوری
تصمیم‌گیری درباره آینده فناوری‌های نوین و تدوین استانداردها و قواعد جهانی نباید در انحصار چند قدرت و شرکت بزرگ فراملی باشد. همه ملت‌ها، به‌ویژه کشورهای در حال توسعه، باید به عنوان یک حق طبیعی و بدیهی در این فرایند مشارکت مؤثر و برابر داشته باشند.
۷. بهره‌مندی همگانی از دستاوردهای هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین
هوش مصنوعی، داده‌های علمی و فناوری‌های تحول‌آفرین باید در خدمت کاهش شکاف توسعه‌ای، ارتقای کیفیت زندگی و حل مسائل مشترک بشریت قرار گیرند، نه اینکه به ابزار تعمیق نابرابری و وابستگی فناورانه تبدیل شوند.
۸. حمایت از دانشمندان و آزادی همکاری‌های علمی
حمایت از امنیت، استقلال حرفه‌ای و آزادی فعالیت علمی پژوهشگران و دانشمندان، فارغ از ملیت و جغرافیای سیاسی آنان، از الزامات پیشرفت دانش بشری است. علم نباید قربانی منازعات سیاسی و رقابت‌های سلطه‌جویانه شود از این رو ترور دانشمندان باید در مجامع بین المللی محکوم و مورد پیگرد قانونی قرار بگیرد.
۹. تدوین سازوکارهای بین‌المللی برای رصد و مقابله با آپارتاید علمی و فناوری
ضروری است با مشارکت دانشگاه‌ها، سازمان‌های علمی، نهادهای مدنی و دولت‌های مستقل، سازوکاری بین‌المللی برای شناسایی، مستندسازی و پیگیری موارد تبعیض علمی و فناورانه ایجاد شود.
۱۰. پیوند عدالت علمی و فناوری با صلح و توسعه پایدار
جهانی که در آن گروهی از ملت‌ها تولیدکننده انحصاری دانش و فناوری و گروهی دیگر مصرف‌کنندگان وابسته آن باشند، نمی‌تواند از صلح پایدار و توسعه متوازن برخوردار شود. عدالت علمی و فناورانه، بخشی جدایی‌ناپذیر از عدالت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی در نظم نوین جهانی است.
فراخوان جهانی
- ما از دولت‌ها، دانشگاه‌ها، مراکز علمی و تحقیقاتی، سازمان‌های بین‌المللی، نخبگان، اندیشمندان، دانشمندان، شرکت‌های دانش‌بنیان و نهادهای مدنی سراسر جهان دعوت می‌کنیم با پیوستن به این ائتلاف، در شکل‌دهی به جنبشی جهانی برای پایان دادن به تبعیض و انحصار علمی و فناوری مشارکت کنند.
- ما بر این باوریم که نظم نوین جهانی، اگر قرار است بر پایه عدالت، استقلال ملت‌ها، چندجانبه‌گرایی و احترام متقابل استوار شود، باید در عرصه علم و فناوری نیز از مناسبات سلطه و انحصار و یک‌جانبه گرایی عبور کند.
- آینده بشریت نباید در انحصار دارندگان قدرت و ثروت فناورانه باشد. هیچ ملتی نباید به دلیل قدرت نظامی ، قدرت اقتصادی یا اختلافات سیاسی، از حق دانستن، آموختن، نوآوری و مشارکت در پیشرفت علمی جهان محروم شود.
- علم، میراث مشترک بشریت است؛ فناوری، ابزار پیشرفت همگانی و عدالت علمی و فناورانه، شرط تحقق نظمی عادلانه در جهان آینده است.
- ما برای جهانی تلاش می‌کنیم که در آن، دانش مرز نشناسد، فناوری ابزار سلطه نباشد و پیشرفت یک ملت به بهای عقب‌ماندگی ملت دیگر تمام نشود.
- ائتلاف جهانی علیه آپارتاید علمی و فناوری؛ برای جهانی عادلانه‌تر، مستقل‌تر و برخوردار از فرصت‌های برابر علمی و فناورانه.
در پایان این دبیرخانه مجددا دولت ها و ملت ها را به ایجاد ائتلافی برای تحقق عدالت علمی و فناوری و آموزشی و مقابله با آپارتاید علمی و فناوری دعوت می نماید.
